Mối liên hệ giữa một cộng đồng ở nước ngoài và nơi xuất phát không đứng yên. Nó thay đổi theo thời gian, theo thế hệ, và theo điều kiện ở cả hai phía.
Mô tả các dạng liên hệ và cách chúng biến đổi cho một cách nhìn cụ thể hơn là những khái quát về tình cảm.
Năm dạng liên hệ
Liên hệ cá nhân: gia đình, bạn bè, những mối quan hệ có trước khi đi.
Liên hệ kinh tế: tiền gửi về, đầu tư, quan hệ kinh doanh.
Liên hệ nghề nghiệp: hợp tác, chia sẻ chuyên môn, những dự án chung.
Liên hệ văn hoá: ngôn ngữ, ẩm thực, lễ hội, các hình thức nghệ thuật.
Và liên hệ mang tính tổ chức: các hội đoàn, các nhóm theo quê quán hoặc theo nghề nghiệp.
Năm dạng này thay đổi theo những nhịp khác nhau, và việc gộp chúng lại làm cho mọi nhận định về "sự gắn bó" trở nên mơ hồ.
Dạng nào giảm nhanh nhất
Liên hệ cá nhân giảm tự nhiên theo thời gian — những người mình quen ở nhà ít dần, và những người mới thì không quen.
Liên hệ kinh tế giảm rõ qua các thế hệ, như đã nói ở chuyên mục về kiều hối.
Và ngôn ngữ giảm mạnh nhất qua các thế hệ, kéo theo nhiều dạng liên hệ khác vì ngôn ngữ là điều kiện của phần lớn chúng.
Dạng nào có thể tăng
Đây là phần phản trực giác.
Liên hệ nghề nghiệp thường tăng theo thời gian, vì nó đòi vị thế nghề nghiệp mà một người mới tới chưa có.
Liên hệ đầu tư cũng vậy, vì nó đòi vốn tích luỹ.
Và liên hệ văn hoá có thể quay lại ở thế hệ sau — nhiều người thuộc thế hệ thứ hai quan tâm tới gốc gác của mình ở tuổi trưởng thành hơn là khi còn trẻ.
Nên bức tranh không phải một sự phai nhạt đơn giản mà là một sự chuyển đổi: những dạng liên hệ cũ yếu đi trong khi những dạng khác mạnh lên.
Điều kiện ở hai phía cũng quyết định
Ở phía quê hương: mức độ phát triển kinh tế, môi trường kinh doanh, và mức độ mở với người ở nước ngoài.
Khi nền kinh tế phát triển, quan hệ chuyển từ hỗ trợ sang hợp tác — một sự thay đổi về bản chất chứ không chỉ về mức độ.
Ở phía nước tiếp nhận: mức độ hoà nhập và khoảng cách.
Và công nghệ liên lạc, vốn đã thay đổi hoàn toàn khả năng duy trì liên hệ — như đã nói ở chuyên mục về lực đẩy lực kéo.
Vai trò của việc về thăm
Trong tất cả các yếu tố duy trì liên hệ, việc về thăm có tác động lớn hơn vẻ ngoài của nó.
Nó biến quê hương từ một khái niệm thành một nơi có thật — đặc biệt với thế hệ thứ hai, vốn chỉ biết nơi ấy qua lời kể.
Nó tạo cơ hội dùng ngôn ngữ cho một mục đích thật, điều mà việc học ở trường không thay được.
Và nó cập nhật hình ảnh: người đã đi lâu thường giữ một hình dung về quê hương ở thời điểm họ rời đi, và mỗi chuyến về điều chỉnh hình dung ấy.
Hệ quả: tần suất về thăm khả thi — tức là khoảng cách địa lý — có tác động tới mọi dạng liên hệ khác, và đó là một liên hệ giữa hai chủ đề tưởng như rời nhau.
Điều đó cũng có nghĩa là những cộng đồng ở gần nơi xuất phát có quỹ đạo khác với những cộng đồng ở rất xa — một khác biệt hiện ra rõ qua nhiều thế hệ.
Vì sao điều này quan trọng để hiểu
Vì các chính sách và chương trình hướng tới cộng đồng ở nước ngoài thường giả định một dạng liên hệ cụ thể — thường là liên hệ kinh tế — và bỏ qua những dạng khác.
Và vì các dạng liên hệ đòi những điều kiện khác nhau: liên hệ nghề nghiệp cần cơ hội hợp tác thật, liên hệ đầu tư cần môi trường kinh doanh, liên hệ văn hoá cần nội dung và sự kiện.
Nên một cách tiếp cận coi cộng đồng chủ yếu như một nguồn lực kinh tế sẽ bỏ lỡ phần lớn tiềm năng của mối quan hệ — và cũng thường không hiệu quả ngay với chính mục tiêu kinh tế ấy.
Điều suy đoán được và điều không
Suy đoán được: liên hệ cá nhân và liên hệ kinh tế dạng hỗ trợ sẽ giảm theo thời gian và qua thế hệ, vì cơ chế của chúng rõ.
Suy đoán được: ngôn ngữ giảm mạnh qua các thế hệ trừ khi có điều kiện đặc biệt.
Không suy đoán được: liên hệ nghề nghiệp và đầu tư sẽ phát triển tới đâu, vì chúng phụ thuộc vào điều kiện ở cả hai phía.
Và không suy đoán được: sự quay lại của quan tâm văn hoá ở thế hệ sau, vì nó là một hiện tượng cá nhân với nhiều kết quả khác nhau đã được quan sát.
Các nghiên cứu về quan hệ giữa cộng đồng di cư và nơi xuất phát được công bố bởi các viện nghiên cứu xã hội học và di cư — hãy tham khảo tại chính nguồn ấy.
Năm dạng liên hệ với quê hương là gì?
Cá nhân, kinh tế, nghề nghiệp, văn hoá, và mang tính tổ chức — chúng thay đổi theo những nhịp khác nhau.
Dạng nào giảm nhanh nhất?
Liên hệ cá nhân giảm tự nhiên theo thời gian, liên hệ kinh tế giảm qua thế hệ, và ngôn ngữ giảm mạnh nhất — kéo theo nhiều dạng khác.
Dạng nào có thể tăng?
Liên hệ nghề nghiệp và đầu tư thường tăng theo thời gian vì chúng đòi vị thế và vốn tích luỹ; liên hệ văn hoá có thể quay lại ở thế hệ sau.
Vì sao cách tiếp cận thuần kinh tế thường không hiệu quả?
Vì các dạng liên hệ đòi những điều kiện khác nhau, và bỏ qua những dạng khác thường cũng không đạt được chính mục tiêu kinh tế ấy.
