Lực kéo mạnh nhất không phải thu nhập

Trong các lực kéo, chênh lệch thu nhập được nhắc tới nhiều nhất và có vẻ hiển nhiên nhất. Nhưng khi nhìn vào việc người ta thật sự chọn đi đâu, thu nhập hiếm khi là yếu tố quyết định.

Vì sao thu nhập không quyết định

Vì mức chênh lệch giữa các nước đích thường nhỏ hơn nhiều so với chênh lệch giữa nơi đi và bất kỳ nơi đích nào.

Nghĩa là một khi đã quyết định đi, việc chọn giữa các nơi đích không còn dựa nhiều vào thu nhập — vì mọi lựa chọn đều cải thiện đáng kể so với hiện trạng.

Và vì con số thu nhập danh nghĩa không nói lên mức sống thật: chi phí sinh hoạt, thuế, và những gì được chi trả công cộng khác nhau rất nhiều.

Nên thu nhập giải thích được việc có đi hay không tốt hơn nhiều so với việc đi đâu.

Yếu tố thật sự quyết định nơi đến

Mạng lưới. Có người quen ở đó là yếu tố mạnh nhất trong hầu hết nghiên cứu về lựa chọn nơi đến.

Ngôn ngữ. Một nơi mà bạn nói được ngôn ngữ giảm chi phí thích nghi rất nhiều, và điều đó thường lấn át chênh lệch thu nhập.

Con đường pháp lý. Nơi có cửa mở với hoàn cảnh của bạn sẽ được chọn hơn nơi tốt hơn nhưng đóng — một yếu tố hiển nhiên mà các mô hình kinh tế thuần tuý hay bỏ qua.

Và những mối liên hệ lịch sử — thuộc địa cũ, quan hệ giáo dục, chương trình hợp tác — vốn tạo ra cả mạng lưới lẫn thông tin lẫn con đường pháp lý cùng lúc.

Lực kéo phi kinh tế

Có một nhóm lực kéo mà các mô hình kinh tế khó xử lý nhưng lại rất mạnh.

Giáo dục cho con cái — với nhiều gia đình, đây là động cơ chính chứ không phải thu nhập của bản thân.

An toàn và mức độ dự đoán được của đời sống hằng ngày.

Chất lượng môi trường và dịch vụ công.

Và những thứ khó gọi tên hơn: mức độ tự do lựa chọn, sự công bằng của cơ hội, cảm giác về tương lai.

Nhóm này giải thích vì sao có những dòng đi tới nơi mà thu nhập không cao hơn đáng kể — và vì sao những phân tích chỉ dựa trên chênh lệch thu nhập thường dự đoán sai.

Lực kéo tác động qua nhiều thế hệ

Với nhiều người, quyết định không phải cho bản thân mà cho con cái.

Điều đó thay đổi cách tính hoàn toàn: một người có thể chấp nhận mức sống thấp hơn, một bước lùi nghề nghiệp, và nhiều năm khó khăn — nếu tính toán ấy hướng tới thế hệ sau.

Các mô hình dựa trên lợi ích cá nhân trong một đời người không nắm được động cơ này, và nó là một trong những động cơ mạnh nhất trên thực tế.

Nó cũng giải thích vì sao dòng di cư thường không đảo chiều khi chênh lệch kinh tế thu hẹp — vì phần lớn lợi ích đã được tính cho thế hệ sau chứ không cho hiện tại.

Ai được ai mất

Ở nơi đến: lực kéo càng mạnh thì càng thu hút được người có nhiều lựa chọn — và đó thường là những người có kỹ năng cao nhất.

Ở nơi xuất phát: chính những lực kéo phi kinh tế lại là thứ khó cạnh tranh nhất, vì chúng không thay đổi được bằng chính sách ngắn hạn.

Và với người đi: các lực kéo phi kinh tế thường được đánh giá cao hơn sau khi đã sang, trong khi lực kéo kinh tế được đánh giá cao hơn trước khi đi — một sự đảo ngược được mô tả khá nhất quán.

Điều suy đoán được và điều không

Suy đoán được: mạng lưới sẽ tiếp tục là yếu tố mạnh nhất trong lựa chọn nơi đến, vì cơ chế của nó ổn định.

Suy đoán được: các lực kéo phi kinh tế sẽ giữ vai trò lớn, vì chúng gắn với những đặc điểm xã hội thay đổi chậm.

Không suy đoán được: trọng số tương đối giữa các lực, vì nó khác nhau theo nhóm người và theo bối cảnh.

Và không suy đoán được: một thay đổi cụ thể ở một nơi sẽ tác động thế nào tới dòng, vì các lực tương tác với nhau và với bốn yếu tố trung gian.

Các nghiên cứu về yếu tố quyết định lựa chọn nơi đến được công bố bởi các viện nghiên cứu chuyên ngành — hãy tham khảo tại chính nguồn ấy.