Khi một nền kinh tế thiếu lao động, đưa người từ bên ngoài tới chỉ là một trong nhiều cách phản ứng. Các cách khác cạnh tranh với nó, và cán cân giữa chúng định hình nhu cầu thật.
Bỏ qua điều này làm cho mọi dự đoán về nhu cầu lao động tương lai trở nên kém tin cậy.
Năm cách phản ứng với thiếu lao động
Đưa người từ bên ngoài tới.
Tự động hoá công việc — thay lao động bằng vốn và công nghệ.
Chuyển công việc ra nước ngoài, nếu nó chuyển được.
Tăng tỉ lệ tham gia lao động trong nước — kéo dài tuổi lao động, tạo điều kiện cho những nhóm chưa tham gia đầy đủ.
Hoặc chấp nhận làm ít hơn, với mức tăng trưởng thấp hơn.
Mọi xã hội dùng cả năm cách ở mức độ khác nhau, và tỉ trọng giữa chúng là một lựa chọn — dù ít khi được đưa ra như một lựa chọn rõ ràng.
Vì sao tự động hoá không thay thế được mọi thứ
Những công việc đòi sự khéo léo trong môi trường không đoán trước được khó tự động hoá hơn nhiều so với những công việc lặp lại trong môi trường kiểm soát được.
Những công việc có phần tương tác với con người — chăm sóc, giáo dục, dịch vụ cá nhân — có một phần giá trị nằm chính ở sự tương tác ấy.
Và tự động hoá đòi đầu tư lớn ban đầu, nên nó chỉ hợp lý về kinh tế khi quy mô đủ lớn và khi chi phí lao động đủ cao.
Nghĩa là tự động hoá thay thế mạnh ở một số ngành và gần như không ở một số ngành khác — và đúng những ngành nó không thay thế được lại là những ngành mà dân số già tạo ra nhu cầu.
Quan hệ giữa hai lựa chọn
Chúng vừa thay thế vừa bổ sung nhau.
Thay thế: ở một số công việc, một trong hai sẽ được chọn.
Bổ sung: tự động hoá thường không xoá một nghề mà đổi nội dung của nó — và nghề mới có thể cần kỹ năng khác, tạo ra nhu cầu ở chỗ khác.
Và có một hiệu ứng ít trực giác: tự động hoá làm tăng năng suất, làm tăng quy mô hoạt động, và điều đó có thể làm tăng tổng nhu cầu lao động ở những khâu chưa tự động hoá được.
Nên quan hệ giữa hai lựa chọn phức tạp hơn một sự đánh đổi đơn giản, và các dự đoán dựa trên giả định thay thế trực tiếp thường sai.
Ai được ai mất
Lựa chọn giữa các cách phản ứng phân bố lợi ích rất khác nhau, và đó là lý do nó là một câu hỏi chính trị chứ không chỉ kinh tế.
Tự động hoá chuyển lợi ích về phía chủ sở hữu vốn và tạo áp lực lên những lao động làm công việc bị thay thế.
Đưa người từ bên ngoài phân bố lợi ích theo cách đã nói ở bài đầu chuyên mục.
Tăng tỉ lệ tham gia lao động trong nước đòi những thay đổi về điều kiện làm việc và hỗ trợ xã hội, vốn có chi phí riêng.
Và chấp nhận tăng trưởng thấp hơn có chi phí phân bố rộng và khó thấy.
Không lựa chọn nào không có chi phí, và việc thảo luận chúng như thể có một lựa chọn không chi phí là cách mà tranh luận về chủ đề này thường đi lạc.
Điều suy đoán được và điều không
Suy đoán được: cả năm cách sẽ tiếp tục được dùng ở mức độ khác nhau, vì không cách nào đủ một mình.
Suy đoán được: những ngành khó tự động hoá sẽ tiếp tục là nơi nhu cầu lao động tập trung, ít nhất trong tương lai gần.
Không suy đoán được: tốc độ tiến bộ công nghệ và phạm vi những gì sẽ tự động hoá được, vì lịch sử cho thấy các dự đoán về điều này thường sai theo cả hai hướng.
Và không suy đoán được: các xã hội sẽ chọn tỉ trọng nào giữa năm cách, vì đó là lựa chọn chính trị phản ánh giá trị và ưu tiên của mỗi nơi.
Các nghiên cứu về tác động của tự động hoá lên thị trường lao động được công bố bởi các viện nghiên cứu kinh tế và tổ chức quốc tế — hãy tham khảo tại chính nguồn ấy, và lưu ý rằng các dự báo trong lĩnh vực này có độ chính xác lịch sử thấp.
Năm cách phản ứng với thiếu lao động là gì?
Đưa người từ bên ngoài, tự động hoá, chuyển công việc ra nước ngoài, tăng tỉ lệ tham gia lao động trong nước, hoặc chấp nhận làm ít hơn.
Vì sao tự động hoá không thay thế được mọi thứ?
Vì những công việc đòi khéo léo trong môi trường không đoán trước được và những công việc có phần tương tác con người đều khó thay thế.
Tự động hoá có làm giảm tổng nhu cầu lao động không?
Không nhất thiết — nó làm tăng năng suất và quy mô hoạt động, điều có thể làm tăng nhu cầu ở những khâu chưa tự động hoá được.
Có lựa chọn nào không có chi phí không?
Không. Mỗi cách phân bố lợi ích và chi phí khác nhau, và thảo luận như thể có một lựa chọn không chi phí là cách tranh luận đi lạc.
