Trong tất cả các lực tác động lên di cư, cơ cấu dân số đứng riêng một chỗ: nó là lực duy nhất mà những gì sẽ xảy ra trong nhiều thập niên tới đã phần lớn được quyết định.
Lý do rất đơn giản: những người sẽ ở tuổi lao động sau hai mươi năm đã sinh ra rồi.
Vì sao dân số là lực dự đoán được
Cơ cấu tuổi của một dân số thay đổi rất chậm và theo một cách có quy luật.
Số người sẽ bước vào tuổi lao động trong hai mươi năm tới đã sinh ra, nên con số ấy biết được trong giới hạn của tỉ lệ tử vong và di cư.
Tương tự với số người sẽ nghỉ hưu.
Nghĩa là tỉ lệ giữa hai nhóm ấy — thứ quyết định áp lực về lao động và về an sinh — là một trong số ít thứ trong lĩnh vực này nằm ở tầng suy đoán được có cơ sở.
Hai nhóm nước, hai bức tranh ngược nhau
Nhóm thứ nhất: các xã hội đã qua giai đoạn chuyển đổi dân số, với tỉ lệ sinh thấp và tuổi thọ cao.
Ở đó, số người bước vào tuổi lao động ít hơn số người rời khỏi nó, và khoảng cách ấy mở rộng dần.
Nhóm thứ hai: các xã hội có cơ cấu trẻ, với nhiều người bước vào tuổi lao động mỗi năm.
Ở đó, thách thức là tạo ra đủ việc làm, và áp lực ấy là một lực đẩy có thật.
Sự đối lập giữa hai nhóm là một trong những cấu trúc bền nhất định hình di cư trong những thập niên tới — và đó là kết luận nằm ở tầng suy đoán được.
Điều dân số không quyết định
Đây là chỗ cần thận trọng, vì từ một xu hướng dân số tới một kết luận về chính sách là một bước rất dài.
Dân số tạo ra áp lực, không tạo ra chính sách. Một xã hội có thể phản ứng với áp lực ấy bằng nhiều cách: mở cửa hơn, tự động hoá, kéo dài tuổi lao động, tăng tỉ lệ tham gia lao động của các nhóm chưa tham gia đầy đủ, hoặc chấp nhận tăng trưởng thấp hơn.
Lựa chọn giữa những cách ấy là một quyết định chính trị, và nó không suy đoán được từ dữ liệu dân số.
Nên câu đúng là: áp lực sẽ tồn tại — không phải: chính sách sẽ mở hơn.
Đây là một trong những chỗ mà việc gộp cái suy đoán được với cái không suy đoán được xảy ra thường xuyên nhất trong các bình luận về chủ đề này.
Ai được ai mất từ cấu trúc dân số
Ở nước có cơ cấu già: áp lực lên hệ thống an sinh và lên thị trường lao động ở một số ngành cụ thể — thường là chăm sóc sức khoẻ, chăm sóc người già, và một số ngành dịch vụ.
Ở nước có cơ cấu trẻ: áp lực tạo việc làm, và nếu không đáp ứng được thì một phần năng lực lao động không được sử dụng.
Với người di cư: cấu trúc này tạo ra cơ hội ở những ngành cụ thể chứ không mở rộng đều — nên tác động của nó rất khác nhau tuỳ nghề nghiệp.
Và với các xã hội xuất cư: việc mất người ở tuổi lao động có chi phí, dù nó được bù phần nào bằng các dòng ngược đã nói ở chuyên mục trước.
Điều suy đoán được và điều không
Suy đoán được: cơ cấu tuổi của một dân số trong hai mươi tới ba mươi năm, trong giới hạn của những giả định về tỉ lệ tử vong và di cư.
Suy đoán được: áp lực về lao động ở những ngành gắn với dân số già — vì nhu cầu ấy tăng theo đúng cơ cấu.
Không suy đoán được: tỉ lệ sinh sẽ thay đổi thế nào, vì nó đã thay đổi theo những cách mà các dự báo trước đó không lường được.
Và không suy đoán được: các xã hội sẽ chọn phản ứng thế nào với áp lực ấy, vì đó là lựa chọn chính trị.
Dữ liệu và dự báo dân số do các cơ quan thống kê quốc gia và tổ chức quốc tế công bố kèm giả định của từng kịch bản — hãy đọc phần giả định ấy khi dùng con số.
Vì sao dân số là lực dự đoán được nhất?
Vì những người sẽ ở tuổi lao động sau hai mươi năm đã sinh ra rồi, nên cơ cấu tuổi tương lai biết được trong giới hạn của tỉ lệ tử vong và di cư.
Hai nhóm nước có bức tranh thế nào?
Nhóm đã qua chuyển đổi dân số có số người vào tuổi lao động ít hơn số rời đi; nhóm có cơ cấu trẻ thì đối mặt với thách thức tạo đủ việc làm.
Dân số có quyết định chính sách không?
Không. Nó tạo ra áp lực, còn cách phản ứng — mở cửa, tự động hoá, kéo dài tuổi lao động — là một lựa chọn chính trị không suy đoán được từ dữ liệu.
Tác động lên người di cư thế nào?
Cấu trúc này tạo cơ hội ở những ngành cụ thể gắn với dân số già chứ không mở rộng đều — nên tác động rất khác nhau tuỳ nghề nghiệp.
