Một hiện tượng phổ biến trong mọi thị trường lao động có dòng di cư: người có chuyên môn cao làm những công việc dưới trình độ của họ, đôi khi trong nhiều năm.
Đây là một tổn thất cho cả ba bên — người đi, nước đến, và nước xuất cư — và nó có nguyên nhân cấu trúc chứ không phải là những trường hợp cá biệt.
Bốn nguyên nhân
Bằng cấp không được công nhận, hoặc quy trình công nhận dài và tốn kém.
Giấy phép hành nghề đòi một lộ trình riêng ở những nghề có quản lý — với thi cử, thực hành có giám sát và yêu cầu ngôn ngữ chuyên môn.
Kinh nghiệm không đọc được với người tuyển, vì họ không biết những tổ chức và bối cảnh trong hồ sơ.
Và ngôn ngữ ở mức chuyên môn, vốn cao hơn mức đủ cho sinh hoạt và là rào cản với những vị trí đòi giao tiếp phức tạp.
Bốn nguyên nhân này đều thuộc về bối cảnh chứ không về năng lực, và cả bốn đều giảm dần theo thời gian — nhưng "dần" ở đây có thể là nhiều năm.
Ai chịu chi phí
Người đi chịu rõ nhất: thu nhập thấp hơn khả năng, kỹ năng mai một, và một giai đoạn dài dưới mức mong đợi.
Nước đến chịu một chi phí ít nhìn thấy: nó nhận được một nguồn lực đã được đào tạo mà không sử dụng hết — trong khi chính nó đang thiếu ở những ngành cần chuyên môn.
Nước xuất cư chịu chi phí lớn nhất về mặt kinh tế: nó đã trả tiền đào tạo và không nhận lại được phần lợi ích, mà phần lợi ích ấy cũng không được nước đến sử dụng đầy đủ.
Nên đây là một tình huống mà không bên nào được lợi từ sự lãng phí — điều làm cho nó trở thành một vấn đề mà việc giải quyết có lợi cho tất cả.
Những gì làm giảm hiện tượng này
Hệ thống công nhận bằng cấp minh bạch và tiếp cận được từ xa — cho phép bắt đầu quy trình trước khi đi.
Thông tin rõ ràng về điều kiện hành nghề để người ta biết trước lộ trình thay vì phát hiện sau khi đã tới.
Các thoả thuận công nhận lẫn nhau giữa các nước — công cụ hiệu quả nhất nhưng cũng chậm nhất vì đòi hai bên đồng ý.
Và các cơ chế bắc cầu: khoá bổ sung, chương trình thực hành có giám sát, hoặc tư cách hành nghề hạn chế trong giai đoạn chuyển tiếp.
Cơ chế thứ tư đáng chú ý vì nó giải quyết đúng vấn đề: nó cho phép người ta làm việc trong lĩnh vực của mình ngay cả khi chưa hoàn tất toàn bộ lộ trình.
Vì sao vấn đề tồn tại dai dẳng
Vì các hệ thống công nhận được thiết kế để bảo vệ chất lượng và an toàn, và đó là mục đích chính đáng — không thể nới lỏng mà không cân nhắc.
Vì việc đánh giá một bằng cấp từ một hệ thống khác thật sự khó, nhất là với những ngành mà nội dung đào tạo khác nhau nhiều.
Và vì chi phí của sự lãng phí phân tán — nó rơi lên từng cá nhân chứ không lên một bên nào đủ tập trung để tạo áp lực thay đổi.
Ba lý do này giải thích vì sao vấn đề được nhận ra rộng rãi mà tiến triển thì chậm.
Điều suy đoán được và điều không
Suy đoán được: hiện tượng sẽ tiếp tục tồn tại, vì bốn nguyên nhân đều mang tính cấu trúc.
Suy đoán được: nó nặng nhất ở những nghề có quản lý chặt, vì lộ trình ở đó dài nhất.
Không suy đoán được: quy mô, vì nó khó đo — một người làm dưới trình độ không xuất hiện trong bất kỳ thống kê nào như một trường hợp lãng phí.
Và không suy đoán được: các thoả thuận công nhận sẽ mở rộng tới đâu, vì đó là quyết định giữa các nước.
Thông tin về quy trình công nhận bằng cấp và điều kiện hành nghề do cơ quan quản lý nghề của từng nước công bố — hãy tra tại chính nguồn ấy, và tốt nhất là trước khi đi.
Vì sao người có chuyên môn làm việc dưới trình độ?
Vì bằng cấp không được công nhận, giấy phép hành nghề đòi lộ trình riêng, kinh nghiệm không đọc được với người tuyển, và ngôn ngữ chuyên môn.
Ai chịu chi phí của sự lãng phí này?
Cả ba bên — người đi mất thu nhập và kỹ năng mai một, nước đến không dùng hết nguồn lực đã có, nước xuất cư đã trả tiền đào tạo mà không nhận lại.
Cơ chế nào giải quyết đúng vấn đề nhất?
Các cơ chế bắc cầu — khoá bổ sung, thực hành có giám sát, tư cách hành nghề hạn chế — vì chúng cho phép làm việc trong lĩnh vực ngay cả khi chưa hoàn tất lộ trình.
Vì sao vấn đề tồn tại dai dẳng?
Vì hệ thống công nhận có mục đích chính đáng là bảo vệ chất lượng, vì đánh giá bằng cấp từ hệ thống khác thật sự khó, và vì chi phí phân tán nên không tạo được áp lực thay đổi.
